آتش بنزین بر سفره مردم 

موضوع: عکسهای منصور یکشنبه دهم تیر 1386

نفتی که قرار بود احمدی نژاد بر سر سفره مردم بیاورد، آتشی بزرگ به پا نمود. سه‌شنبه شب(۵ تیر) تهران و بسیاری از شهرهای دیگر ایران صحنه ی اعتراض و درگیری بود.
بطور کلی اجرای چند مرحله ای، عدم اعلام قیمت آزاد بنزین و آشفتگی در توزیع کارت سوخت و اعلام ضربتی آغاز طرح از عمده انتقادات وارد به دولت است.

اما آنچه سه‌شنبه شب(۵ تیر) اتفاق افتاد نشان از کمال بی تدبیری و کج سلیقگی در اجرای طرح سهمیه بندی بنزین بود. اعلام آغاز سهمیه بندی در آخرین ساعات سه‌شنبه شب(۵ تیر) شوک روانی قابل پیش بینی را به جامعه وارد نمود.
هجوم مردم به جایگاه های سوخت و ازدحام جمعیت و درگیری های پس از آن، جرقه ای بود در جهت شعله ور نمودن خشم عمومی نسبت به نا بسامانی های اقتصادی و فشارهای اجتماعی و وعده های محقق نشده.
خبرها از به آتش کشیده شدن ده ها جایگاه سوخت در سراسر کشور و کشته و زخمی شدن جمعی از شهروندان حکایت می کند.
شهروندانی که رسانه های دولتی براحتی آنها را اخلالگر و فرصت طلب خواند.
کمتر کسی فکر می کرد خنده های سه‌شنبه شب(۵ تیر) وزیری هامانه، وزیر نفت و محمدرضا باهنر در واکنش به پخش تصاویر صف های طولانی ماشین ها و مردمی که برای گرفتن بنزین با بشکه به پمپهای بنزین هجوم آورده بودند در بخش میزگرد خبری، اخبار ۲۲:۳۰ شبکه دو سیما چنین سرانجامی داشته باشد.
آنچه مسلم است سهمیه بندی بنزین صورت پذیرفته و صد البته نحوه ی اجرای این طرح همچون سایرعملکردهای دولت نهم و مجلس هفتم جای انتقادات بسیار دارد. اما باید معترف بود که قدمی مهم در بهینه کردن مصرف انرژی برداشته شده است.

اگرچه پس از انقلاب اسلامی ۵۷ و نیز در آغاز دولت محمود احمدی‌نژاد به مردم وعده داده شد، پول نفت‌ را به سر سفره‌‌ی مستضعفان ببرند، ولی به گفته‌ی بسیاری کارشناسان این شعاری عوام‌‌پسندانه برای جذب توده‌های مردم با انگیزه‌های گروهی و سیاسی بوده است. واقعیت این است که تمامی دولت‌های پس از انقلاب با معضل بهای نازل و غیرواقعی بنزین دست به گریبان بوده‌اند وغیراقتصادی بودن بهای نازل بنزین مورد تأیید  کارشناسان دولتی و غیردولتی بوده است.

میزان عرضه‌ی انرژی در ایران سالانه حدود ۶۰ میلیارد دلار است که از این رقم ۴۵ میلیارد دلار آن را دولت بصورت یارانه می‌پردازد. بعبارت دیگر، دولت در ازای عرضه‌ی ۶۰ میلیارد دلار تنها ۱۵ میلیارد عایدش می‌شود. این امر بدانجا انجامیده است که مصرف سرانه‌ی بنزین  برای هر خودرو در ایران به روزی ۱۲ لیتر برسد که از نظر کارشناسان یک میزان انفجاری است. نه میزان مصرف بنزین در ایران با کشورهای همجواری مانند روسیه قابل قیاس است و نه بهایی که یک ایرانی باید برای آن می‌پردازد. در روسیه‌ای که خود تولیدکننده‌ی بنزین است، بهای بنزین ۹ برابر بهای بنزین سوخت در ایران است. بهای هر لیتر سوخت در ترکیه تقریبا برابر است با بهای بنزین در کشورهای اروپای غربی. 

به نظر می‌آید طرح سهمیه‌بندی که هم‌‌اکنون به اجرا درآمده، طرحی بوده است اجتناب ناپذیر. به گفته‌ی کارشناسان، اگر دولت جمهوری اسلامی به همین روال ادامه می‌داد، می‌بایستی در سال جاری حدود ده میلیارد دلار دیگر سوخت وارد کشور می‌کرد. از سوی دیگر مشکلاتی چون معضل زیست- محیطی نیز وجود دارد که مثلا کلانشهری چون تهران بیش از این گنجایش گازهای آلاینده‌ی ناشی از سوخت بنزین را ندارد. عامل مهم دیگر را باید در این دید که کشورهایی که بشدت بدنبال تشدید تحریم‌ها علیه ایران هستند، می‌توانند از معضل بنزین در جمهوری اسلامی سود جسته و با راهکار فلج ساختن اقتصاد جمهوری اسلامی را پیش ببرند. 

پیش از این، مجلس شورای اسلامی پیشنهاد داده بود که بنزین بصورت آزاد ، تک‌نرخی و بدون سهمیه‌بندی باشد، اما بهای آن به ۱۵۰ تا ۱۶۰ تومان در هر لیتر افزایش یابد. این امر می‌توانست طبق برآوردها، مصرف سوخت را به روزی یکصد میلیون لیتر کاهش ‌دهد. از نظر اقتصاددانان این پیشنهادی بوده است کارشناسانه، ولی دولت محمود احمدی‌نژاد این پیشنهاد را رد کرده و لایجه را به مجلس باز‌‌گرداند.

طبق برآوردها تعداد کل خودروها در ایران حدود هشت میلیون دستگاه است و میزان بنزین عرضه شده از سوی دولت، سوخت ضرور برای این تعداد خودرو را تأمین نمی‌کند. پرسش اینجاست که مابقی سوخت ضرور برای این میزان خودرو چگونه تأمین می‌شود. از آنجا که بخشی از واردات بنزین به کشور بصورت غیرقانونی توسط گروه‌های قاچاق و بطور سازمانیافته صورت می‌گیرد، یک دلیل مخالفت با افزایش بهای بنزین از سوی همین محافل است، زیرا که نمی‌خواهند درآمدهای کلان و غیرقانونی ایشان آسیب ببیند. تک‌نرخی شدن بهای بنزین به معنای ایجاد مشکل برای گروه‌های سازمانیافته‌ی قاچاق بنزین است.

بنا به ارزیابی کارشناسان، ۱۰ تا ۱۵ میلیون لیتر سوختی که از طریق قاچاق تأمین می‌شود، یک درآمد یا رانت غیرقانونی حدود ۵ تا ۷ میلیون دلار ایجاد می‌کند. بخشی از این سوخت نیز بدلیل نگهداری‌های غیرکارشناسانه به هدر می‌رود. بهرحال از آنجا که دولت نمی‌خواهد بهای سوخت را بالا ببرد، مجبور بوده است که راه حل سهمیه‌بندی با کارت‌های هوشمند را پیش گیرد. در کشوری که نظام مدیریت و دستگاه‌های مرتبط بسیار فرسوده‌اند و دولت هنوز نتوانسته است حتا در نظام بانکی، کارت هوشمند را بکار گیرد و مردم را به چنین فن‌آوری عادت دهد، چگونه می‌خواهد کارت هوشمند را برای مصرف بنزین بکار ببندد.

از سوی دیگر به مصرف‌کنندگان این امکان داده شده که سهمیه‌ی ۴ ماه آینده‌ی خود را پیشاپیش مثلا در عرض دو هفته دریافت کنند. بر این اساس می‌توان حدود دو تا سه ماه دیگر در انتظار بحران واقعی بنزین بود، آنگاه که مصرف‌کننده سهمیه‌ی روزانه ۳ و نیم لیتر بنزین خود را طی چند هفته پیش‌خور کرده است. دولت حتا پیش‌بینی نیز نکرده است که در صورتی که مصرف‌کننده به سوختی بیش از سهمیه‌ی خود نیازمند باشد، چگونه می‌تواند نیاز خود را با نرخی بالاتر تهیه کند. بنابراین در صورتی که این طرح بدون اصلاحاتی ادامه یابد، حدود دو ماه دیگر باید شاهد بحرانی دیگر بود.

از نظر کارشناسان اقتصادی، معضل بنزین در ایران معضل کمبود بنزین نیست، بلکه زیادبود مصرف است. در ایران حدود ۴۵ میلیون لیتر بنزین در روز تولید می‌شود و اگر سوخت بطور عقلانی توزیع و مصرف شود، همین میزان برای سوخت ایران کافی‌است، زیرا می‌توان انتظار داشت که با گران شدن سوخت، الگوی مصرف از وسیله‌ی نقلیه تغییر خواهد کرد و مردم نیز بیشتر به وسائط نقلیه‌ی عمومی و یا خودروهای با مصرف کمتر روی خواهند ‌آورد.

«در اینکه الگوی مصرف سوخت در ایران هیچ تبعیتی از استانداردهای بین‌المللی و استانداردهای پذیرفته‌‌شده‌ی منطقی ندارد، هیچ شکی نیست. اما متأسفانه ما بجای فراهم کردن پیش‌شرط‌ها و پیش‌نیاز‌ها برای ساماندهی این مسئله می‌خواهیم به طور ناگهانی از پله‌‌ی اول به پله‌ی آخر برسیم. در شرایطی این طرح سهمیه‌بندی بنزین به اجرا گذاشته شده است که همچنان به تبصره ۱۳ که مربوط است به بحث (...) به بحث ناوگان حمل و نقل شهری، بحث‌های مرتبط با استاندارهای محیط زیستی، عمل نشده. آخرین ساعات سه‌شنبه شب(۵ تیر) طرح سهمیه‌بندی بنزین کلید نهایی‌اش را می‌خورد و سهمیه‌بندی اعلام می‌شود و از لحظه‌ی اعلام این خبر به بعد شاهد بحران‌های اجتماعی بودیم که نمود آن خشم مردم در قالب آتش زدن پمپ‌بنزین‌ها، بانک‌ها و سدمعبرهای طولانی بود که تا صبح چهارشنبه ۶ تیر ادامه داشت، و این اولین پیامد این تصمیم غیرکارشناسی و عجولانه بوده است.»

۞ New Posts ۞